نقدی بر آزادسازی نرخ سود بانکی
ساعت ٩:٥۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱۱/۱٧ 

در این نوشته سعی شده ابعاد موضوع آزادسازی نرخ سود بانکی به طور خلاصه و  ساده، نقد شود. تحلیل خوانندگان به تکمیل مطلب کمک خواهد نمود:

1- تورم:
اگر حجم پول موجود در اقتصاد، اعم از سکه و اعتبارات بیش از قدرت تولیدی اقتصاد باشد، بدین معنی که سیستم اقتصادی نتواند این اعتبارات را جذب و تبدیل به کالا و خدمات نماید، تورم پولی به وجود می‌آید زیرا قدرت خرید اضافی در اقتصاد ایجاد شده و در دسترس مصرف‌کنندگان قرار گرفته است. این سرمایه موجود در کشور باعث افزایش تقاضا و بالا رفتن قیمت‌ها خواهد شد.
در شرایط تورم، قیمت‌ها دائما صعود می‌کند و یک نوع گران‌فروشی بیش از افزایش حاصل از تورم ایجاد می‌شود که فروشندگان قادر خواهند بود به بهانه تورم، اجناس خود را بالاتر از میزان تورم موجود بفروشند. از آنجایی که قیمت‌ها همواره در حال افزایش است، احتکار نیز رواج پیدا می‌کند، زیرا هرچه کالا بیشتر نگهداری شود، قیمت آن بالاتر می‌رود و کمبود کالا در بازار نیز عاملی برای افزایش قیمت خواهد شد.
یکی از نتایج منفی حاصل از تورم، ایجاد اختلاف طبقاتی در جامعه می‌باشد، زیرا معمولا حقوق و درآمد کارمندان به نسبت تورم افزایش نمی‌یابد و قدرت خرید آنها کمتر می‌شود. تورم، فقرا را فقیرتر و اغنیا را غنی‌تر می‌کند.

2- مهار تورم:
برای مهار تورم باید حجم پول موجود در دست مردم، به صورت سرمایه‌گذاری وارد سیستم اقتصادی شود. تزریق این سرمایه در فعالیتهای تولیدی، خدماتی یا بازرگانی باعث افزایش اشتغال، تولید بیشتر و رشد اقتصادی خواهد شد؛ در نتیجه، سطح درآمد ملی بالاتر می‌رود و به توزیع نقدینگی در قالب افزایش حقوق و دستمزد بین همه افراد جامعه منجر می‌شود. در این حالت، از آنجایی که افزایش قیمت‌ها و افزایش درآمدها متناسب هستند، تورم ایجاد نمی‌شود یا مقدار آن کم است.

3- ربا:
اگر پولی به کسی قرض داده شود و شرط شود که وام گیرنده در سررسید، مبلغ یا درصد معینی علاوه بر اصل پول بازگرداند، ربا صورت گرفته که طبق تصریح قرآن، این معامله باطل و حرام است. امام رضا (ع) می‌فرمایند: «اگر ربا حلال بود، مردم تجارت و تلاش برای معاش را رها می‌کردند، به همین دلیل خداوند ربا را حرام کرد تا مردم به حلال و تجارت و خرید و فروش روی بیاورند و به یکدیگر قرض دهند». پیامبر (ص) می‌فرمایند: «سود ربا گرچه زیاد است، ولی سرانجام به کمی می‌انجامد».
هنگامی که پس‌اندازهای کوچک و متوسط مردم یا موسسات، در تاسیس کارخانه‌های کوچک یا خرید سهام موسسات بزرگ به کار گرفته می‌شود، آنها زحمت مدیریت فعالیت اقتصادی یا ریسک از بین رفتن سرمایه را می‌پذیرند و در این سود و زیان با جامعه شریک می‌شوند، ولی وقتی سود تضمین شده دریافت می‌کنند، تمامی فشار پرداخت سود، به افراد و موسسات قرض گیرنده وارد می شود.
همانطور که در آیات 275 و 276 سوره بقره تصریح شده، خداوند سود ربا را نابود می‌کند؛ یکی از تعابیر آیات مذکور این است که اگر در جامعه‌ای رباخواری رواج یابد، به همان نسبت، ارزش پول کم می‌شود تا ربادهنده، افزایش دارایی نیابد و قدرت مالی‌اش بیشتر نشود. این مساله فشار بر طبقه ضعیف را بیشتر می‌کند.

4- سود بانکی:
بانکها در جمع‌آوری پس‌اندازهای کوچک و متوسط مردم نقش مهمی دارند و طبق مصوبات مجلس و تایید خبرگان می‌توانند بر اساس عقود و معاملات اسلامی مانند مضاربه، جعاله، شراکت و خرید و فروش، اقدام به فعالیت اقتصادی نمایند و به سپرده گذاران سود پرداخت کنند، اما شرایط فعلی قراردهای بانکی غیر از این است.
بانک‌ها در حال حاضر اصل و سود سپرده‌ها را تضمین می‌کنند و اگر متضرر هم شوند، این زیان را با صاحبان سپرده تقسیم نمی‌کنند. از طرفی دیگر، سرمایه‌گذاری صنعتی بانک‌ها عمدتا بر اساس پرداخت تسهیلات است که طی قراردادی سهم سود خود را از پیش مشخص می‌کنند و با دریافت وثایق ملکی، از بازپرداخت آن مطمئن می‌شوند. بخش دیگری از تسهیلات بانکی به اشخاص حقیقی پرداخت می‌شود که عموما چاله‌هایی از مخارج مردم را پر می‌کند و به نوعی مصداق افزایش حجم پولی در جامعه است.
برخی از مراجع تقلید، دریافت سود بانکی را مجاز نمی‌دانند و برخی آن را به شرط رعایت عقود اسلامی بلامانع می‌دانند که به نظر می‌رسد قراردادهای بانکی از عقود اسلامی فاصله گرفته و شبه ربوی شده است.
توجیهی که سیستم بانکی برای پرداخت سود دارد این است که رابطه بین سپرده‌گذار و بانک، رابطه قرض‌دهنده و قرض‌گیرنده است و مبالغی که بانک‌ها تحت عنوان سود به سپرده‌گذاران می‌پردازند، سود پول محسوب نمی‌شود، بلکه صرفا وسیله‌ای برای حفظ ارزش مبادلاتی پول سپرده‌گذاران – قدرت خرید آنان – در قبال نرخ تورم است. بر اساس همین استدلال، طهماسب مظاهری رئیس وقت بانک مرکزی در سال 86 اعلام کرد که گیرندگان تسهیلات هم باید معادل نرخ تورم را به اضافه دو تا سه درصد کارمزد، به بانک‌ها بپردازند.

5- آزاد سازی نرخ سود بانکی:
در حالی که نرخ تورم کشور 20.6% اعلام شده است، سیاست جذب پول توسط بانک‌ها و موسسات مالی، بهترین راه برای کاهش نقدینگی به نظر می‌رسد، لذا طبق اعلام محمود بهمنی رئیس کل بانک مرکزی، سیستم بانکی کشور قصد دارد معادل نرخ تورم به علاوه ریسک را به عنوان سود، به سپرده‌گذاران بپردازد و ابراز امیدواری کرده است این سیاست، کاهش نرخ تورم را که به دنبال آن کاهش سود بانکی است، محقق کند. طبق مصوبه شورای پول و اعتبار، برای ایجاد رقابت بین بانک‌ها، سقفی برای سود سپرده‌های بانکی تعیین نشده است و اگر بانکی بتواند با اقداماتی، سود سپرده بانکی را از 20 درصد هم بیشتر کند، منع قانونی وجود ندارد.

6- تحلیل و جمع بندی:
در هفته جاری قراردادی را منعقد کردیم که یک مشتری صنعتی، تسهیلاتی را از یک بانک دولتی با بهره 21% و بازپرداخت 5 ساله دریافت کرده و بانک، وثیقه ملکی او را با 65% ارزش واقعی در رهن گرفته و طبق تعهدات سنگین محضری، بازپرداخت اصل سرمایه و سود خود را تضمین نموده است. این اتفاق با اظهارات رئیس بانک مرکزی مبنی بر پرداخت تسهیلات صنعتی با سود 12% جهت بازپرداخت 2 ساله و 15% برای بازپرداخت بالاتر از 2 سال، در تناقض است.
نگارنده معتقد است آزادسازی سود بانکی و رقابت موسسات مالی، اگرچه باعث جذب نقدینگی موجود در جامعه می‌شود، ولی بانک‌ها برای پرداخت تعهدات خود، ناگزیرند آن مبالغ را در قالب قراردادهای شبه ربوی و با سود بالاتر به مشتریان پرداخت نمایند که این موضوع به کاهش مضاعف ارزش پول خواهد انجامید.
پیشنهاد می‌شود به عنوان جایگزین، حمایت از سرمایه‌گذاریهای بخش خصوصی در قالب تعاونی‌ها و طرح‌های صنعتی کوچک و متوسط افزایش یابد تا سرمایه‌های سرگردان، در قالب مشارکت، به طور مستقیم درگیر تولید شود. برنامه‌هایی چون حمایت از طرح‌های زود بازده، تصمیم صحیحی بود که اگر انحرافات از پرداخت در آن صورت نمی‌گرفت، می‌توانست خدمت ارزشمندی به توسعه وضعیت اقتصادی و صنعتی کشور باشد.


کلمات کلیدی:
 
می‌رباعی‌ام !
ساعت ۱٠:۱٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٠/۱۱/٧ 

در خـواب شبـی ستاره ها را چیدم

از شوق شکوهشان به خود بالیدم

در گوشه‌ی این مـزرعه‌ی سبز فلک

حـافـظ  را  با  داس مــه نــو  دیـدم

************************

ای وای گـذرواژه‌ی قـلـبـم گم شد

سرگشتگـی‌ام زبانزد مـــردم شد

امـروز گـمان کـنـم که آدم شده‌ام

انـگـار زمــان خـوردن گــنــدم شد

************************

امـروز کـه می‌رباعـی‌ام با شـادی

فردا که شـود، بـَرنـدَم از این وادی

هرچند شبیه شعر خیام شد این

اما تـو در آن روز کـن از مــن یادی

 

پی نوشت:

- رباعی های دوستان در قسمت نظرات را از دست ندهید.


کلمات کلیدی: